Zamek sądecki

 

Ten zamek leży nad Dunajcem i Kamienicą, rzekami przy bramie miejskiej krakowskiej, który za Je[g]o M[oś]ci P[an]a Starosty sendomirskiego teraźniejszego[1] murem wkoło jest obwiedziony, do którego od miasta wchodząc, jest brama w murze, wrota do niej drzewiane z fortką na zawiasach.

Wchodząc w zamek po lewej stronie jest izdebka z kownatą[2], piec prosty, okien 2. Idąc dalej w zamek jest wschod[3] na górne gmachy, gdzie wszed[ł]szy jest sionka, z niej ganeczek. Z tejże sionki na południe [jest] izba, okien 2, piec polewany[4]. Z niej kownata, okno № 1., przy tej kownacie jest druga kownata, komin murowany. Nad izbą wyżej opisaną jest bania, w której jest zegar drewniany. Podle[5] tego budowania jest dom[6] o jednym wirzchu, za P[an]a Starosty sendomirskie[g]o zbudowany. Do które[g]o wchodząc [jest] sień, w niej dwie izbie przeciw sobie – kownata przy jednej, w obu [tych] izbach po dwu oknie[7] s[z]klane, piece zielone.

Od tego domu idąc podworzem jest stajnia przez teraźniejszego P[an]a Starostę dobudowana, do której wrota dwoje na [k. 83v] zawiasach z skoblami, wrzeciądzami. Nad tą stajnią izba wielka, na filarach murowanych przez Je[g]o M[oś]ci P[an]a Starostę sendomirskiego zbudowana, do której wschod z dołu okrągły, z nie[g]o sionka mała przed izbą. W izbie okien № 11, po trzech stronach, piec polewany, drzwi dwoje. Z jednych wy[j]ście gankiem do izby górnej murowanej, w której okna, piec, komin. Z niej kownata. Z niej izba stołowa, okna, piec malowany.

Item: druga kownata na północy, okno 1. Z tejże kownata ciemna drewniana, a przy niej izdebka, okien № 3, piec. Sień, w której okien № 2. Z niej sala, po tym izba, okien № 6, piec polewany. Z tej izby izdebka murowana, drzwi malowane, okien № 2, piec. W bok [od tej] izdebki kownata. Sień, w której okien № 2. K[u] temu drzwi do izby na wschod słońca, a z tej izby drzwi do kownaty, okien № 3, komin murowany.

Z tejże [powyżej] sieni jest drugi wschodek do sklepiku[8], u którego drzwi żelazne, okno jedno z kratą, a po tym prze[j]ście do sieni przed kancellarią.

W dolnym zaś budowaniu jest sklep, który przeszły P. Starosta wywiódł, a teraźniejszy dał go potynkować, drzwi żelazem okowane. Izba murowana, w której okna s[z]klane 2, piec, drzwi malowane. Z niej kownata zamczysta[9].

Wyszed[ł]szy z piwnicy – komora; druga komora takaż. Furtka [k. 84] w murze, drzwi do niej żelazne. Dalej idąc jest sień, okno № 1., w której jest sklep, okien № 2 z kratami, drzwi żelazne. Naprzeciwko kancellaria, w niej okien № 3, piec, kownata murowana zamczysta, komin murowany. Z niej sionka i izdebka z okny[10], piecem, kominem zamczysta, i z kownatą.

W tejże sieni drugi sklep, także zamczysty, do chowania ksiąg grodzkich, okno № 1 z kratą. Pod temi gmachami murowanemi są dwie piwnice sklepiste, między niemi sionka. Na górze jest kownata, okien № 2. W bok [od] górnej kownaty jest wieża szlachecka w murze, w której siedzenie wirzchne i ziemne, drzwi żelazne.

Piekarnia, w której piec czarny, okien № 2., drzwi na zawiasach. Z niej komora, i druga na niej.

Kuchnia przy murze, z jedne[j] stronę izba, z drugą – komora. Przed nią studnia.

U tych wszystkich wzwyż opisanych gmachów są drzwi na zawiasach z skoblami, wrzeciądzami, a u niektórych zamki.[11]

 


[1] Nieścisłość lub pomyłka pisarza. Albo jest to nierzadka pomyłka, kiedy rzeczy i osoby odnoszące się do ziemi sądeckiej i sandomierskiej mylono (łacińskie sandecensis i sandomiriensis), zwłaszcza w przypadkach spisywania godności i urzędów. Podobnie i niżej ten zapis »sendomirskiego« powtórzony.

   Ewentualnie pomyłka wynikająca z tego, że pisarz wiedział, iż starostą w Sądeckiem był Stanisław Lubomirski i znał jego aktualną funkcję starosty sandomierskiego, którą pełnił od 1613 r., lecz nie spostrzegł piszący, że w tym samym roku Lubomirski opuścił urząd sądecki.

[2] Kownata – komnata, izba z kominkiem [Reczek]

[3] Wschod - schody

[4] Zapewne należałoby oddać: pole[ro]wany, od łac. polire – wygładzać, wypolerować, wykańczać, tynkować mur [Plezia]; jednoznaczne wskazanie na piec pokryty glazurą (lśniącą, szklistą powłoką, stosowaną do wykańczania wyrobów glinianych i ceramicznych, jak np. naczynia, ozdoby, kafle; synonimy: szkliwo, emalia, polewa; od niem. Glasur – polewa, szkliwo). Wywód ten prowadzi z powrotem do czynności polewania, jak pisarz mógł nazwać wykończenie pieca poprzez glazurowanie.

[5] Podle – dawn. obok, albo też: wedle, według [Reczek]

[6] Może w znaczeniu: mieszkanie, pomieszczenie mieszkalne – [Doroszewski].

[7] Niekoniecznie należy to odczytać, jak Sygański i Wierzbicki w ZS-S10, s. 49, jako dwa okna, ale jako dwuoknie, jedno większe okno podzielone na dwie części, otwierane lub nieotwierane kwatery.

[8] Sklepik – niewielkie sklepione pomieszczenie, (mała piwnica, loszek – o ile byłoby poniżej). [Dorosz]

[9] Zamczysta – zamykana (na zamek lub zamki).

[10] Z okny – z oknami

[11] AGAD – Lustracje, dz. XVIII, 20; k. 83-84,  z lat 1616-1617. Tekst ten przywołał już w przybliżonej do oryginału pisowni J. Sygański, H. t. 2, s. 314-? Tekst zmodernizowany głównie o dodanie znaków diakrytycznych i korektę typu: wyszszej-wyżej.

Lustracja Zamku Królewskiego w Nowym Sączu z 1616/1617r.


 

(AGAD – Lustracje, dz. XVIII, 20; k. 83-84,  z lat 1616-1617)

URZĄD MIASTA NOWEGO SĄCZA

SĄDECKA AGENCJA ROZWOJU REGIONALNEGO S.A.